رسمی که تنها درروستای اسک لاریجان اتفاق می افتد وبه این روستا برجستگی خاصی می بخشد مراسم « برفچال ، مردان اسک درمرتع » اسکه وش ومراسم مادرشاهی ( حکومت زنان ) است که درهمان روز به وسیله زنان در ده برپا میشود.

حکومت زنان ( مادرشاهی )

در روز اجرای آیین برفچال که مردان از روستا خارج می شوند ، برای حفظ نظم ، زنان بطورموقت زمام حکومت رادردست می گیرند . برای تحقق بخشیدن به هدف خویش ، ازمیان خود، زنی ( حاکمی ) رابرمی گزینند وتاوی به نظام حکومتی که بطور موقت درروستا ایجادشده سروسامان بدهد . حکومت زنان رادرقدیم « مادر شاهی » نیز می گفته اند.

حاکمی که درجهت اداره حکومت یک روزه به ایفای نقش می پردازد ، زنی است که دارای صفاتی همچون تسلط دررهبری ، قدرت درمدیریت ، کم رو وخجالتی نبودن ، برسروزبان بودن ، کاردانی وزیبائی ، زنی که چنین برمسند حکومت می نشیند معمولا" روز قبل ازاجرای مراسم به مقام خودواقف میشود.

زنی که برای این منظورمنصوب میشود، جهت چرخش روان حکومت وبرقراری ضوابط موجود دراین مراسم ، زنانی رابه عنوان نگهبان روستا درجاهای مختلف روستا قرارمی دهد .این زنان که بعضا" دختران جوان هستند بطور داوطلبانه خودراجهت نگهبانی وپاسداری از روستا نامزد می کنند . ازشرایط لازم برای احراز این منصب بنیه قوی ، شجاعت ، سروزبان داشتن است . امروزه تعداداین نگهبانان به بیست یاسی نفررسیده است . این زنان نگهبان ملبس به لباس قدیم هستند.

درزمان اجرای مراسم حکومت زنانه ، مردان نباید در روستا باشند وهمگی باید روستا رابه قصد مرتع اسكه وش ترك كنند. البته درمورد مردانی که بیمار ویا مسن باشند ، وضعیت فرق می کند وآنها می توانند درده بمانند به شرط آنکه درخانه باشند وجلوی پنجره یا روی تراس ظاهر نشوند، مردان غریبه وحتی مردان اهل اسک به هیچ وجه حق ورود به ده راندارند . دراین روز حتی از ورود نیروهای انتظامی به داخل روستا ممانعت میشود. دستورات حاکم لازم الاجراست وهیچ کس نباید تخطی کند. این قانون در مورد زنان خاطی نیز مصداق دارد. مثلا" زنان متخلف رابرالاغی پالان بطوربرعکس نشانده ودوره می گردانند و« هو» می کنند ولی غالبا" ازمجازات بدنی زنان دوری میشود . بعضی زنان نیز محکوم به تهیه شیرینی ودیگرملزومات میشوند.

فرمانروا دراین روز ازقدرت وتسلطی ویژه برخوردار است. باوجود وزاریی که وی برای خود انتخاب کرده ، که به وزیران دست راست ودست چپ معروفند ، وی احساس اعتماد به نفس بیشتری درایفای نقش خودمی کند. شاه و وزیرانش لباس مخصوصی به تن می کنند ، درگذشته لباس شاه شبیه لباس افرادسپاه دانش ، ولباس وزاری وی همانند اونیفورم سربازان بوده است.

درابتدای روز با رقص وپایکوبی وبا سرو وضعی آراسته به درمنزل شاه میروند. این زن ها ، آن قدر به نواختن وپایکوبی ادامه می دهند تا فرمانروا ازخانه بیرون آمده وهمراه ایشان به محل « تکیه » بیاید.

حاکم پس ازرسیدن به این نقطه ، درقصر خیالی خویش می نشیند و وزیران خود راهم درطرفین می نشاند. پس ازجمع شدن تمامی زنان در« تکیه » مراسم شروع میشود. ابتدا به حکم حاکم نگهبانان درچهارگوشه روستا مستقر میشوند وبقیه پاسداران همراه زنان روستائی درداخل روستا می گردند تامبادا مردی داخل روستا پنهان شده باشد . درحین اجرای مراسم ، نگهبانان مرتب ، به سراغ شاه آمده وچگونگی وضعیت روستا راازحیث وجود یاعدم وجود مردان گزارش می دهند. اگرگزارش مبنی بر دیده شدن مردی درداخل روستا به گوش حاکم برسد ، وی کلیه زنان رابه دنبال مرد مذکور می فرستد تا اوراتنبیه کرده ومجازات های ویژه رادرموردش اجراکنند.

با نزدیک شدن ظهر ، مراسم کم کم روبه اتمام میرود وحاکم بابیشتر زنان روبوسی می کند وایشان رابرای زنده نگهداشتن این سنت تشویق می کند. این روزچون روزویژه زنان است وآنها آزادی بیشتری درغیاب مردان دارند ، سعی می کنند ازانجام دادن کارهای روزمره خودداری کنند تابتوانند درجمع زنان مجری آیین ، حاضر شوند ابته زنانی که عزادار هستند چندان تمایلی برای شرکت دراین مراسم ندارند. درمورد زنان غریبه روستای اسک درگذشته کمترپذیرفته می شد ولی امروزه حضور آنان دراین مراسم قابل قبول است.

بعدازاتمام مراسم ، زنان بصورت دسته جعی غذا تهیه می کنند وبعد ازصرف غذا وبرچیده شدن بساط جشن وسرور درآستانه ورود مردان به ده ازجانب زنان هیچ گونه اسقبالی ازمردان نمی شوند.

منابع

اسک ، روستائی در 90 کیلومتری شمال شرقی تهران – بخش لاریجان .

خلاصه شده ازمقاله دکترمرتضی فرهادی ، فصلنامه پژوهش زنان ، شماره 3